|
|
| |
|
|
Η ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ |
|
|
|
|
|
ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ |
|
|
|
|
|
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ - ΟΙΚΙΣΜΟΙ |
|
|
|
|
|
ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ |
|
|
|
|
|
Η Νέα Μονεμβάσια |
|
|
|
|
|
|
|
Πριν από το πέρασμα στον βράχο της Μονεμβασιάς, στην λακωνική ακτή, απλώνεται ο οικισμός της Νέας Μονεμβασιάς (γέφυρα), κέντρο μιας από τις πιο ανεπτυγμένες τουριστικά περιοχές όχι μόνο της Λακωνίας αλλά και της Ελλάδας. Σύγχρονα καταλύματα και γενικά ευρύτατες δυνατότητες για καλή διαμονή, φαγητό σε εστιατόρια, αλλά και γραφικά ταβερνάκια, αγορά για όλες τις απαιτήσεις, ευκαιρίες για κάθε είδους διασκέδαση και όλες οι υπηρεσίες που μπορεί να χρειαστεί ο ταξιδιώτης. Και βέβαια, άπειρες δυνατότητες για θαλάσσια αναψυχή. Στις παραλίες κοντά στην Μονεμβασιά, αλλά και σε κοντινή απόσταση. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Μπροστά στον οικισμό της Μονεμβασιάς, βρίσκεται το μικρό λιμανάκι Μαντράκι με διαμορφωμένη πλαζ με βότσαλα. Στη βόρεια πλευρά η παραλία Πέρα Κάκαβος και σε 6 χιλιόμετρα το Πορί με ωραία παραλία. Ωραίες ακρογιαλίες και φιλόξενοι ορμίσκοι υπάρχουν και νότια της Μονεμβασιάς, στους οικισμούς Αγία Παρασκευή, Νόμια, Άγιος Στέφανος και στη μεγάλη παραλία Ξιφιάς σε απόσταση 7 χιλιομέτρων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Περιήγηση στο Κάστρο της Μονεμβασιάς |
|
|
|
|
|
|
|
Η πολιτεία της Μονεμβασίας, πριν φθάσεις, αναδύεται από το όνειρο: σαν την αντικρύζεις, είναι βράχος αποκομμένος από την ξηρά που πλέει: στο πέλαγος: και όταν περνάς την βαριά καστρόπορτα, η ιστορία διαβαίνει μαζί σου. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ελάτε, λοιπόν, να περιηγηθούμε τη Μονεμβασία, να γνωρίσουμε τα μνημεία της, να ανιχνεύσουμε τη διαδρομή της καστροπολιτείας από τους βυζαντινούς χρόνους έως σήμερα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πληροφοριακές πινακίδες, τοποθετημένες σε επιλεγμένα σημεία, παρέχουν στοιχεία για την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την λειτουργία των μνημείων, την οργάνωση της πόλης, την οχύρωση και το σύστημα ύδρευσης. Κύριες διαδρομές συνδέουν τις πύλες του κάστρου και διέρχονται από κεντρικούς οδικούς άξονες και από τα σημαντικότερα μνημεία, ενώ δευτερεύουσες διαδρομές, στην Άνω και στην Κάτω Πόλη, καλύπτουν την ανάγκη πρόσβασης σε άλλα και δίνουν τη δυνατότητα καλύτερης εποπτείας του χώρου. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σημείο εκκίνησης για την περιήγηση αποτελεί η κεντρική πύλη της Κάτω Πόλης, από
όπου κατευθυνόμαστε στην κεντρική οδό, με τα εμπορικά καταστήματα καθώς και στην εγκάρσια, που συνδέει την επιθαλάσσια πύλη το «Πορτέλο», με την Άνω Πόλη. Σημείο αναφοράς αποτελεί η κεντρική πλατεία, με τον παλαιό μητροπολιτικό ναό του Ελκόμενου Χριστού, την παλιά επισκοπή και το κτίριο που στεγάζει την Αρχαιολογική Συλλογή της Μονεμβάσιας. Η πορεία μας συνεχίζεται σε σημαντικά μνημεία που απηχούν δυτικές επιδράσεις στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, όπως στην Παναγία Μυρτιδιώτισσα ή Κρητικιά και στον Άγιο Νικόλαο.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Άνω Πόλη η «εξερεύνηση» ξεκινά από την πλατεία, επισκεπτόμαστε το βυζαντινό ναό της Αγιάς Σοφιάς ή Παναγιάς Οδηγήτριας και περιπλανιόμαστε ανάμεσα στις οικιές, στις δημόσιες κινστέρνες (υδατοδεξαμενές), στο τούρκικο μαυσωλείο, στο τούρκικο λουτρό και στην ακρόπολη. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ιστορική Επισκόπηση |
|
|
|
|
|
|
|
Η Μονεμβασία, το «το περιώνυμον άστυ», ιδρύθηκε το 582/3 από Λάκωνες που εγκαταστάθηκαν μαζί με τον επίσκοπο τους στο δύσβατο βράχο εξαιτίας των αβαροσλαβικών επδρομών. Η πόλη άντλησε το όνομα της από την στενή λωρίδα γης, τη «μονή έμβαση», που συνδέει τη χερσόνησο με τη λακωνική ακτή. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κατά τους μέσους βυζαντινούς χρόνους (9ος – 12ος αιώνας) εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό και ναυτικό σταθμό που προστατευόταν από «θεοφρούρητον κάστρον» Το 10ο αιώνα αποτέλεσε βάση του βυζαντινού στόλου. Το 12ο αιώνα ήταν μια ισχυρή πόλη με ικανή στρατιωτική δύναμη, που απέκρουσε τους Νορμανδούς. Στο α΄ μισό του 13ου αιώνα η επισκοπή της Μονεμβάσιας προήχθη σε μητροπολιτική έδρα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Το 1248 οι άρχοντες Μαμωνάς, Δαιμονογιάννης και Σοφιανός, παρέδωσαν την πόλη στον ηγεμόνα του φραγκικού πριγκιπάτου της Αχαΐας Γουλιέλμο Βιλλεαρδουίνο μετά από μακρά και επίπονη πολιορκία. Οι Μονεμβασιώτες που παρέμειναν πιστοί στο βυζαντινό αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Το 13ο και 14ο αιώνα η Μονεμβάσια, το λιμανάκι της βυζαντινής αυτοκρατορίας στην Πελοπόννησο, ευνοήθηκε και ενισχύθηκε από τους αυτοκράτορες με χρυσόβουλλα που παραχώρησαν σημαντικά εμπορικά προνόμια και φοροαπαλλαγές στην πόλη και τη μητρόπολή της. Οι Μονεμβασιώτες, σπουδαίοι ναυτικοί και έμποροι, επάνδρωσαν το βυζαντινό στόλο και ανέπτυξαν εμπορική δραστηριότητα στην ανατολική Μεσόγειο και την Μαύρη Θάλασσα, διακινώντας τα περίφημα προϊόντα της πόλης τους, όπως το λάδι και τον «μονεμβάσιον οίνον». |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Από το 1349 έως το 1460 η Μονεμβάσια υπαγόταν στο δεσποτάτο του Μορέως με έδρα τον Μύστρα, και οι δεσπότες ανανέωσαν με αργυρόβουλα τα προνόμια της. Στο πλαίσιο της εμφύλιας διαμάχης ανάμεσα στους Παλαιολόγους και τους Καντακουζηνούς, ο δεσπότης Θεοδώρος Α΄ Παλαιολόγος έκαμψε το 1391/2 την αντίσταση του άρχοντα της Μονεμβάσιας Μαμωνά και έγινε κυρίαρχος της πόλης. Το 1934 η πόλη παραδόθηκε για λίγους μήνες στους Τούρκους και επανήλθε με τη βοήθεια των Βενετών στην βυζαντινή κυριαρχία. Μετά την κατάλυση του δεσποτάτου του Μορέως από τους Τούρκους η Μονεμβάσια το 1460 αρχικά περιήλθε στον έλεγχο του Καταλανού πειρατή Lupo de Bertagna και λίγο αργότερα τέθηκε υπό την προστασία του πάππα Πίου Β΄. Το 1463 ο τελευταίος βυζαντινός άρχοντας της, ο Νικόλαος Παλαιολόγος, την παρέδωσε στους Βενετούς. Από τότε άρχισε μια μακρά περίοδος ξένης κυριαρχίας με διαδοχική εναλλαγή Βενετών (1463-1540 και 1690-1715) και Τούρκων (1540-1690 και 1715-1821). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην περίοδο της Ά Ενετοκρατίας (1463-1540) η Μονεμβασία άρχισε να παρακμάζει, καθώς έχασε ένα σημαντικό τμήμα της ενδοχώρας της, εξαιτίας τριών διαδοχικών βενετοτουρκικών πολέμων. Το 1540 παραδόθηκε με συνθήκη στους Τούρκους και μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της αναγκάσθηκε να μετοικήσει στις βενετοκρατούμενες περιοχές της Μεσογείου. Κατά την περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας (1540-1690) η πόλη ήταν έδρα του καζά (διοικητική περιφέρεια) της Μονεμβάσιας και γνώρισε οικονομική ανάπτυξη και δημογραφική αύξηση. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η περίοδος της Β΄ Ενετοκρατίας (1690-1715) ήταν πολύ σύντομη και οι νέοι κυρίαρχοι δεν κατόρθωσαν να ανασυγκροτήσουν την πόλη. Το 1715 οι Βενετοί παρέδωσαν την πόλη στους Τούρκους και οι Μονεμβασιώτες σύρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου απαγχονίστηκαν ή πωλήθηκαν ως σκλάβοι. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κατά την περίοδο της Β΄ Τουρκοκρατίας (1715-1821) η Μονεμβάσια ήταν η έδρα του ομώνυμου βιλαετίου (διοικητική περιφέρεια) και αποτέλεσε σημαντικό λιμάνι. Η αποτυχημένη εξέγερση, όμως, των Ελλήνων κατά των Τούρκων το 1770 είχε ως συνέπεια τη συρρίκνωση του χριστιανικού πληθυσμού της πόλης αλλά και της ευρύτερης περιοχής, καθώς οι κάτοικοι κατέφυγαν στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους και στη Μικρά Ασία. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στις 23 Ιουλίου 1821 η Μονεμβασία ήταν το πρώτο κάστρο της Πελοποννήσου που απελευθερώθηκε από τις ελληνικές επαναστατικές δυνάμεις. Στους μετεπαναστατικούς χρόνους ο εμφύλιος σπαραγμός ανάμεσα σε αντιμαχόμενες παρατάξεις για τον έλεγχο του κάστρου οδήγησε στην ερήμωση και την παρακμή της πόλης. Από το 1828 η Μονεμβάσια ακολούθησε ως τοπικό, επαρχιακό κέντρο την πορεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Στις αρχές του 20ου αιώνα πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν την Κάτω Πόλη για να εγκατασταθούν στον νέο οικισμό της Γέφυρας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σήμερα η Μονεμβασία με τη φυσική ομορφιά της και τον ανεκτίμητο μνημειακό της πλούτο αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης επισκεπτών. Η Άνω Πόλη είναι ένας ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος και η Κάτω Πόλη ένας ενεργός οικισμός, που έχει εξελιχθεί σε πασίγνωστο τουριστικό θέρετρο. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Διάρθρωση του Οικισμού |
|
|
|
|
|
|
|
Η Μονεμβασία ακολουθεί την τριήμερη διάρθρωση των βυζαντινών πόλεων-κάστρων, με ακρόπολη στο υψηλότερο σημείο και δυο οχυρωματικούς περιβόλους χαμηλότερα, που οριοθετούν και διαχωρίζουν την πόλη σε Άνω και Κάτω. Η ανάπτυξη του πολεοδομικού ιστού δεν ήταν αποτέλεσμα σχεδιασμού αλλά δυναμικής εξέλιξης του οικισμού. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Άνω Πόλη ήταν το διοικητικό κέντρο με τις κατοικίες των αρχόντων. Σήμερα ανάμεσα σε πολυάριθμες ερειπωμένες οικίες δεσπόζει ο βυζαντινός ναός της Αγίας Σοφίας ή Παναγίας Οδηγήτριας. Σώζονται, επίσης, το συγκρότημα της πύλης, τρεις ερειπωμένοι ναοί, ένα τούρκικο λουτρό, ένα τούρκικο μαυσωλείο, τρεις μεγάλες δημόσιες κινστέρνες (δεξαμενές) και σημαντικός αριθμός μικρότερων στερνών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Κάτω Πόλη ήταν το εμπορικό κέντρο με τα εργαστήρια και τις οικίες των ναυτικών και των εμπόρων. Τα εμπορικά καταστήματα αναπτύσσονταν, όπως και σήμερα, κατά μήκος του κεντρικού δρόμου (η «Μέση οδός» των Βυζαντινών, ο «φόρος» των Βενετών, το «παζάρι» των Τούρκων και η «αγορά» των Ελλήνων.) Ανάμεσα στις 26 σωζόμενες εκκλησίες δεσπόζει στην κεντρική πλατεία ο παλαιός μητροπολιτικός ναός του Ελκομένου Χριστού. Από τις γραπτές πηγές γνωρίζουμε ότι οι ναοί ήταν ενοριακοί, καθολικά μοναστηριακών ιδρυμάτων ή παρεκκλήσια. Άλλα σημαντικά κτίρια δημοσίου χαρακτήρα είναι η παλαιά επισκοπή, το μουσουλμανικό τέμενος, γνωστό ως «Τζαμί», και ένα τούρκικο λουτρό. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Τα ερείπια κτισμάτων στη νοτιοδυτική πλευρά του βράχου φανερώνουν την ανάπτυξη του οικισμού εκτός των τειχών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Κυκλοφορία στην Πόλη |
|
|
|
|
|
|
|
Η πρόσβαση στην καστροπολιτεία γίνεται από τη στενή λωρίδα γης που συνδέει διαμέσου γέφυρας το βράχο της Μονεμβάσιας με τη λακωνική ακτή. Η γέφυρα στη σημερινή της μορφή είναι αποτέλεσμα νεότερων επεμβάσεων. Έως τα τέλη του 19ου αιώνα στην ίδια θέση υπήρχε μια κατασκευή από 14 τόξα και μια ξύλινη γέφυρα στο μέσον, που ανασυρόταν σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης. Οχυρωματικοί πύργοι στη δυτική και ανατολική της πλευρά διασφάλιζαν τον έλεγχο της εισόδου. Η σημερινή οδός που συνδέει τη γέφυρα με την κεντρική πύλη της Κάτω Πόλης έχει κατασκευαστεί στη θέση του παλαιού μονοπατιού. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Κάτω Πόλη διατηρεί τον κεντρικό δρόμο με τις εμπορικές δραστηριότητες και έναν σχεδόν κάθετο σε αυτόν δρόμο που συνδέει την πύλη του επιθαλάσσιου νοτίου τείχους με την άνοδο για την Άνω Πόλη. Γύρω από την κεντρική οδό διακλαδώνεται ένα δαιδαλώδες δίκτυο δρομίσκων, πολλοί από τους οποίους έχουν διαμορφωθεί στο πλαίσιο μεταγενέστερων επεμβάσεων. Οι δρόμοι είναι κατά κανόνα στενοί με οδόστρωμα από πέτρα (καλντερίμι). Συχνά, εξαιτίας της έλλειψης χώρου και πυκνής δόμησης, διέρχονται κάτω από στεγασμένες καμάρες - τις «δρομικές» ή τα «διαβατικά». Για τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας των υποζυγίων και την εξοικονόμηση χώρου στα ισόγεια των κτιρίων διαμορφώνονται «φαλτσογωνίες» (αποτμημένες γωνίες). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Άνω Πόλη βασικοί οδικοί άξονες του πολεοδομικού ιστού συνδέουν τα καλύτερα σωζόμενα μνημεία της και εξασφαλίζουν τη δυνατότητα περιήγησης σε μεγάλο τμήμα της. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Οχύρωση |
|
|
|
|
|
|
|
Η Μονεμβάσια χαρακτηρίζεται από τριμερή οχυρωματική οργάνωση. Στο υψηλότερο σημείο βρίσκεται η ακρόπολη και χαμηλότερα 2 σειρές αμυντικών περιβολών. Ο εσωτερικός περίβολος συμπληρώνει τη φυσική οχύρωση του βράχου και περικλείει την Άνω Πόλη στα σημεία που ήταν ευπρόσβλητα από τον εχθρό. Ο εξωτερικός περίβολος προστατεύει την Κάτω Πόλη από τρεις πλευρές. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Τα τείχη καταλήγουν σε επάλξεις και έχουν τυφεκιοθυρίδες και κανονιοθυρίδες. Κατά διαστήματα υπάρχουν πύργοι, φυλάκια και προμαχώνες για την αποτελεσματικότερη άμυνα. Στο εσωτερικό τους αναπτύσσεται ο περίδρομος, στενός διάδρομος κατά μήκος των επάλξεων, για τη διευκόλυνση της κίνησης των στρατιωτών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η αρχική φάση κατασκευής των οχυρώσεων τοποθετείται στη βυζαντινή περίοδο. Κατά τη διάρκεια της Ενετοκρατείας και της Τουρκοκρατείας δέχθηκαν επεμβάσεις και προσαρμόστηκαν στα νέα αμυντικά δεδομένα που επέβαλε η χρήση των πυροβόλων όπλων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ακρόπολη |
|
|
|
|
|
|
|
Βυζαντινό οχυρό, τετράγωνο σε κάτοψη, στις τέσσερις γωνίες του οποίου διαμορφώνονται πύργοι. Στη βορειανατολική γωνία του οχυρού αναπτύσσεται ισχυρό τείχος που καταλήγει σε κυκλικό πύργο, ο οποίος διασφάλιζε τον έλεγχο της αρχικής ελικοειδούς ανόδου για την Άνω. Στους μεταβυζαντινούς χρόνους ο πύργος μετασκευάσθηκε σε ανεμόμυλο. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Τα κεραμοπλαστικά κοσμήματα Θ Π Ο Δ (Θεόδωρος Πορφυρογέννητος ο Δεσπότης) σε τμήμα του ανατολικού τείχους του οχυρού, αντιστοιχούν στις οικοδομικές εργασίες που έγιναν στα τείχη του κάστρου την εποχή του Δεσπότη Θεόδωρου Β΄ Παλαιολόγου (1407-1448). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πυριτιδαποθήκη |
|
|
|
|
|
|
|
Ορθογώνιο θολοσκέπαστο κτίριο. Κτίσθηκε στη θέση του νοτιοδυτικού πύργου της ακρόπολης και χρησίμευσε ως αποθήκη πυρομαχικών από την περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας μέχρι και το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Mura Rossa |
|
|
|
|
|
|
|
Κτίσθηκε πιθανότατα στην περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας με σκοπό να κλείσει τις «παλαιές βόλτες», την αρχική ελικοειδή άνοδο για την Άνω Πόλη. Οι Βενετοί το επισκεύασαν και το αποκάλεσαν Mura Rossa (Κόκκινο τείχος) από το κόκκινο χρώμα του κονιάματος στην τειχοδομία του. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Παλαιές Βόλτες |
|
|
|
|
|
|
|
Η αρχική ελικοειδής άνοδος που οδήγησε στην ακρόπολη και την Άνω Πόλη. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα των Ιπποτών της Μάλτας να εισβάλουν το 1564 στη Μονεμβασία από αυτό το σημείο, οι Τούρκοι κατέστρεψαν το μονοπάτι και το έφραξαν κτίζοντας το τείχος που οι Βενετοί ονόμασαν Mura Rossa. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πύλες |
|
|
|
|
|
|
|
Για την επικοινωνία της πόλης με την ξηρά και τη θάλασσα ανοίγονται πύλες στα τείχη. Στην ακρόπολη σώζεται η δυτική πύλη που συνδέεται με τις «παλαιές βόλτες», την αρχική ελικοειδή άνοδο για την Άνω Πόλη. Η Άνω Πόλη διατηρεί την κεντρική πύλη της, στην οποία φθάνει κανείς μέσω ενός ανηφορικού ελικοειδούς καλντεριμιού. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Κάτω Πόλη διατηρούνται τέσσερις πύλες. Η κεντρική, η σημερινή είσοδος, βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τον εμπορικό δρόμο του οικισμού, η βορειοδυτική καλύπτει την επικοινωνία με την Άνω Πόλη και η ανατολική την επικοινωνία του οικισμού. Οι κεντρικές πύλες της Άνω και Κάτω Πόλης είναι τοξώτες, έχουν πώρινο πλαίσιο, που τους προσδίδει μνημειακό χαρακτήρα, και διατηρούν παλαιές ξύλινες θύρες με μεταλλικά ελάσματα. Στο συγκρότημα της πύλης της Άνω Πόλης σώζονται τα λείψανα μουσουλμανικού τεμένους της Α΄ Τουρκοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πλατείες – Τάπιες |
|
|
|
|
|
|
|
Στις βυζαντινές επαρχιακέ πόλεις δεν τεκμηριώνονται οργανωμένοι κοινόχρηστοι χώροι και πλατείες. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Κάτω Πόλη οι σημερινοί κοινόχρηστοι χώροι είναι αποτέλεσμα νεότερων επεμβάσεων, που έγιναν πιθανότατα το 19ο αιώνα, στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού της πόλης με βάση το ρυμοτομικό σχέδιο του γεωμέτρη Όθωνα de Mirbach. Η κεντρική πλατεία βρίσκεται στη συμβολή των δυο βασικών οδικών αξόνων και περιβάλλεται από σημαντικά δημόσια κτίρια. Οι χώροι που αποκαλούνται «Μικρή» και «Μεγάλη Τάπια» (τάπια = προμαχώνας) αναπτύσσονται σε επαφή με το επιθαλάσσιο τείχος και συνιστούν τμήμα της οχύρωσης. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Άνω Πόλη κεντρική πλατεία χαρακτηρίζεται το πλάτωμα που διαμορφώνεται αμέσως μετά το συγκρότημα της πύλης. Το πλάτωμα, που είναι γνωστό ως «Τάπια Κρητικού», αποτελεί προμαχώνα του νοτίου τείχους και κατασκευάσθηκε στην περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ναοί |
|
|
|
|
|
Αγία Σοφία ή Παναγία Οδηγήτρια |
|
Οκταγωνικός τρουλαίος ναός με προκτίσματα στη νότια πλευρά. Κτίστηκε το 12ο αιώνα (1149-1150). Ο γλυπτός του διάκοσμος χρονολογείται το 12ο αιώνα και οι τοιχογραφίες του ανάγονται στα τέλη του 12ου - αρχές του 13ου αιώνα. Η γραπτή και προφορική παράδοση συνδέει την εκκλησία με τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β’ Παλαιολόγο (1282-1328). Ο ναός, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ήταν αφιερωμένος στην Παναγία Οδηγήτρια. Μετά την επανάσταση του 1821 αφιερώθηκε στην Σοφία του Θεού, επειδή θεωρήθηκε πιστό αντίγραφο της Αγίας Σοφιάς στην Κωνσταντινούπολη.
Στη περίοδο της Ά Τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος, το «Φετιχέ» ή του «Σουλτάνου Σουλεϊμάν», με την προσθήκη μιχράμπ (κόγχη ιερού) και μιναρέ στη νότια πλευρά. Στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας αποτέλεσε το καθολικό μονής δυτικού δόγματος, αφιερωμένο στη Madonna del Carmine, με την προσθήκη διώροφου εξωνάρθηκα. Ως μουσουλμανικό τέμενος επαναλειτούργησε στην περίοδο της Β΄ Τουρκοκρατίας και επέστρεψε στη χριστιανική λατρεία μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1821. Οι χρονολογίες 1827 και 1845 στη δυτική όψη αντιστοιχούν σε εργασίες επισκευής του ναού. Το μνημείο αναστηλώθηκε το 1958 - 1959 από τον Ευστάθιο Στίκα.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Ναός βυζαντινών χρόνων. Ανήκει πιθανότατα στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με μια ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά. Το περίγραμμα του υπέστη αλλοιώσεις σε άγνωστο χρόνο. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Δίκλιτος θολοσκεπαστός ναός. Η αρχική οικοδομική του φάση ανάγεται στους βυζαντινούς χρόνους. Μετασκευάστηκε από μονόχωρος σε δίκλιτο στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ελκόμενος Χριστός |
|
Τρίκλιτη βασιλική με τρούλο, τρεις ημικυκλικές αψίδες στα ανατολικά και θολωτό νάρθηκα στα δυτικά. Στην αψίδα του ιερού διαμορφώνεται σύνθρονο με τον επίσκοπο θρόνο στο μέσον. Η αρχιτεκτονική μορφή που έχει σήμερα ο ναός προήλθε από μετασκευές σε διαφορετικές εποχές. Η αρχική οικοδομική του φάση ανάγεται πιθανόν στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους (6ος - 7ος αιώνας). Στον 11ο - 12ο αιώνα χρονολογείται το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη που είναι ενσωματωμένο στη νότιο πλευρά του ναού. Το 1538 ο δικαιοφύλακας (εκκλησιαστικό αξιώμα) Γεώργιος Κουγκύδας κατασκεύασε στο νότιο τοίχο τις αντηρίδες. Το 1697 προστέθηκαν ο τρούλος και ο νάρθηκας. Στους επόμενους αιώνες (18ος - 20ος αιώνας) έγιναν επισκευές και κατασκευάσθηκε βορειοδυτικά το κωδωνοστάσιο.
Ο ναός απογυμνώθηκε πολλές φορές από τις φορητές εικόνες και τα κειμήλιά του. Ο αυτοκράτορας Ισαάκιος Β΄ Άγγελος (1185 - 1195) αφαίρεσε την εικόνα του Ελκομένου Χριστού και τη μετέφερε στο παρεκκλήσι του Αρχάγγελου Μιχαήλ στα Σθένια της Κωνσταντινούπολης. Η εικόνα της Σταύρωσης (β΄ μισό του 14ου αιώνα), που μετά την περιπέτεια της κλοπής της εκτίθεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών, προέρχεται από το ναό του Ελκομένου Χριστού. Σήμερα, το εσωτερικό του ναού κοσμούν μεταβυζαντινές εικόνες (17ος - 18ος αιώνας), όπως ο Ελκόμενος Χριστός, η Παναγία στον τύπο προ Σταυρού, ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και η Γέννηση του Χριστού στο τέμπλο, και η «Κυρία η Παντάνασσα» στο προσκυνητάρι. Τα μαρμάρινα γλυπτά που είναι εγκατασπαρμένα γύρω από το μνημείο ή εντοιχισμένα σε αυτό χρονολογούνται στους παλαιοχριστιανικούς και βυζαντινούς χρόνους. Το σημερινό μαρμάρινο τέμπλο κατασκευάσθηκε το 1901 από τον Τήνιο μαρμαρογλύπτη Γεώργιο Καπαριά και αντικατέστησε ένα παλαιότερο ξυλόγλυπτο, που είναι τοποθετημένο στο ναό της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Παναγία Μυρτιδιώτισσα ή Κρητικιά |
|
Μονόκλιτη βασιλική με τρούλο. Κτίσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας.
Η λατρεία της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας προέρχεται από τα Κύθηρα, τα οποία διατηρούσαν εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις με τη Μονεμβάσια. Τοπική παράδοση αναφέρει πως η εκκλησία ιδρύθηκε το 17ο αιώνα από το Μονεμβασιώτη επίσκοπο Κυθήρων, Φιλόθεο Δαρμάριο. Ο ναός είναι γνωστός και ως «Παναγία Κρητικιά», γεγονός που συσχετίζεται με την εγκατάσταση στην πόλη προσφύγων από την Κρήτη.
Η κατασκευή και μορφολογία του ναού - στρογγυλοί φεγγίτες, διαμόρφωση θύρας, αέτωμα όψης, διακοσμητικά γείσα, ελαφρά οξυκόρυφα - φανερώνουν επιδράσεις δυτικής αρχιτεκτονικής. Το ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο με τα έντονα αναγεννησιακά χαρακτηριστικά του 16ου αιώνα στο εσωτερικό του αρχικά ανήκε στο ναό του Ελκομένου Χριστού.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. Σε άγνωστο χρόνο ενσωματώθηκε σε οικία. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Σπυρίδων |
|
Δίκλιτος ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και μετασκευάσθηκε από μονόχωρος σε δίκλιτο στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. Σώζονται ίχνη τοιχογραφιών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγίοι Απόστολοι |
|
Σπηλαιώδης ναΐσκος. Ανήκει στην πιο απλή μορφή ασκηταρίου. Σώζονται ίχνη μεταβυζαντινών τοιχογραφιών και δύο χαράγματα του ονόματος Σβήρος με τις χρονολογίες 1713 και 1764. Από τη μονεμβασιώτικη οικογένεια των Σβηρών καταγόταν ο μητροπολίτης Φιλαδέλφειας Γαβριήλ Σεβήρος (1593 - 1618). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Αθανάσιος |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. Σε άγνωστο χρόνο ενσωματώθηκε σε οικία. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ευαγγελίστρια |
|
Δίκλιτος ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και μετασκευάσθηκε από μονόχωρος σε δίκλιτο, πιθανότητα στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγια Άννα ή Άγιοι Κίνδυνοι |
|
Άγια Άννα ή Άγιοι Κίνδυνοι
Δίκλιτος θολοσκεπάστος ναός. Τοπική παράδοση τον ταυτίζει με το παρεκκλήσι του παλατιού του αυτοκράτορα Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου (1282 - 1328), το οποίο χωροθετείται στα ανατολικά του παλαιού μητροπολιτικού ναού του Ελκομένου Χρίστου.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Ανδρέας |
|
Μονόχωρος θολοσκεπαστός ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και επισκευάσθηκε στην περίοδο της ΄Β Ενετοκρατίας. Οι σωζόμενες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του χρονολογούνται στα τέλη του 13ου - αρχές του 14ου αιώνα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Νικόλαος |
|
Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο. Κτίσθηκε το 1703 πάνω στα ερείπια δυο βυζαντινών ναών. Η εντοιχισμένη επιγραφή στο αέτωμα της εισόδου αναφέρει ότι ο ναός ανεγέρθηκε «εκ βάθρων» από το Μονεμβασιώτη ιατροφιλόσοφο Ανδρέα Λικίνιο. Το οικόσημο με το δικέφαλο αετό ανήκει στην οικογένεια του κτήτορα. Τα κατασκευαστικά και μορφολογικά στοιχεία του μνημείου - στρογγυλός φεγγίτης, ελαφρά οξυκόροφα τόξα, πώρινο διάχωρο θύρας, αετωματικές απολήξεις όψεων, διακοσμητικά γείσα - φανερώνουν επιδράσεις δυτικής αρχιτεκτονικής. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το μνημείο ουδέποτε λειτούργησε ως εκκλησία. Στη περίοδο της Β΄ Τουρκοκρατίας χρησίμευσε ως οπλοστάσιο. Την εποχή του Καποδίστρια (1829) στέγασε το αλληλοδιδακτικό σχολείο της πόλης. Από το 1839 μέχρι τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα λειτούργησε ως δημοτικό σχολείο, στο οποίο μαθήτευσε και ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ευαγγελισμός |
|
Τρίκλιτος ναός βυζαντινών χρόνων. Επεκτάθηκε δυτικά σε μια δεύτερη οικοδομική φάση. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Παναγία Χρυσαφίτισσα |
|
Οκταγωνικός τρουλαίος ναός. Κτίσθηκε στην περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας. Η ίδρυση του συνδέεται με τη μετάσταση της εικόνας της Παναγίας από τα Χρύσαφα Λακεδαίμονος. Η θαυματουργή εικόνα βρέθηκε στο πηγάδι με το βλυχερό ύδωρ στη νότια πλευρά του ναού, όπου κτίσθηκε το παρεκκλήσι της Εύρεσης. Βόρεια εκτείνεται κτιριακή εγκατάσταση με την ονομασία «Κελλιά», που αρχικά ανήκε σε μοναστηριακό συγκρότημα. Στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας ο ναός λειτούργησε ως ενοριακός. Η μνήμη της Παναγίας Χρυσαφίτισσας, πολιούχου της πόλης, γιορτάζεται την επομένη της Κυριακής του Θωμά με ιδιαίτερη λαμπρότητα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. Κτίσθηκε στις αρχές του 12ου αιώνα στο περίγραμμα παλαιότερου ναού. Σώζονται ίχνη τοιχογραφιών και μαρμαροθετημένο δάπεδο. Το μαρμάρινο τέμπλο των αρχών του 12ου αιώνα εκτίθεται στο κτίριο της Αρχαιολογικής Συλλογής. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σωτήρας Χριστός |
|
Δίκλιτος σκεπαστός ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και μετασκευάσθηκε από μονόχωρος σε δίκλιτο στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. Στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας το ανατολικό τμήμα του ενσωματώθηκε στο κτιριακό συγκρότημα τούρκικου λουτρού. Σώζονται ίχνη τοιχογραφιών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγία Άννα ή Παναγία Μάλτα |
|
Τρίκλιτος θολοσκεπαστός ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και επισκευάσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Αντώνιος & Άγιος Δημήτριος |
|
Δίκλιτος θολοσκεπαστός ναός. Κτίσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας και επισκευάσθηκε στους νεότερους χρόνους. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιοι Τεσσαράκοντα |
|
Μονόχωρος θολοσκεπαστός ναΐσκος. Προήλθε από μετασκευή παλαιότερου βυζαντινού ναού. Οι σωζόμενες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του χρονολογούνται στους μεταβυζαντινούς χρόνους (17ος). Στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας ήταν ενοριακός ναός. Στη περίοδο της Β΄ Τουρκοκρατίας το ανατολικό τμήμα του ενσωματώθηκε σε οικία και το δυτικό τμήμα του μετατράπηκε σε εργαστήριο. Μετά την επανάσταση του 1821 λειτούργησε ως παρεκκλήσι. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Βασίλειος |
|
Μονόχωρος θολοσκέπαστος ναός. Κτίσθηκε στους βυζαντινούς χρόνους και ανασκευάσθηκε σε μια δεύτερη οικοδομική φάση. Σώζονται ίχνη τοιχογραφιών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Άγιος Ιώαννης |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. Επισκευάσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. Σώζονται ίχνη μεταβυζαντινών τοιχογραφιών.
Η εκκλησία πιθανότατα ταυτίζεται με το μεσοβυζαντινό ναό του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου, όπου μόνασε στα μέσα του 10ου αιώνα ο Αντώνιος, συνασκητής του αγίου Θεοδώρου Κυθήρων.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Υπεραγία Θεοτόκος |
|
Ναός Βυζαντινών χρόνων στη συνοικία Κατηχούμενα. Ανήκει πιθανότατα στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής. Το βορειοανατολικό τμήμα του ναού έχει ενσωματωθεί σε οικία. Στη δυτική πλευρά του σώζεται μεγάλη κινστέρνα. Στην περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας ο ναός μετασκευάσθηκε σε μουσουλμανικό τέμενος. Η εκκλησία πιθανότατα ταυτίζεται με το βυζαντινό (10ος αιώνας) μοναστηριακό ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου και συσχετίζεται με τη θαυματουργική θεραπεία της Μάρθας, ηγουμένης της Μονής. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγία Σωτήρα |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος θολοσκεπαστός ναός βυζαντινών χρόνων με μια ημυλυκλική αψίδα στη ανατολική πλευρά. Στην περίοδο της Α΄ Τουρκοκρατίας το περίγραμμα του αλλοιώθηκε από την κατασκευή προμαχώνα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγία Άννα |
|
Μονόχωρος θολοσκεπαστός ναός με ορθογώνιο χώρο στη βόρεια πλευρά. Κτίσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας, πιθανότατα στα ερείπια παλαιότερου ναού. Αρχικά λειτούργησε ως καθολικό παρεκκλήσι για τις θρησκευτικές ανάγκες των Βενετών. Στα τέλη του 17ου αιώνα περιήλθε στη δικαιοδοσία του ορθόδοξου μητροπολίτη. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγία Τριάδα |
|
Μονόχωρος, θολοσκεπαστός, κοιμητηριακός ναός μεταβυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Σπηλαιώδης ναΐσκος βυζαντινών χρόνων. Ανήκει στην πιο απλή μορφή ασκηταριού. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Αγία Παρασκευή |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναΐσκος μεταβυζαντινών χρόνων. Λειτούργησε πιθανότατα ως παρεκκλήσι της φρουράς που έλεγχε από παρακείμενο πυργίσκο τη γέφυρα και το λιμενοβραχίονα στην Κουρκούλα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ανώνυμος Ναός |
|
Μονόχωρος ναός βυζαντινών χρόνων με νάρθηκα στα δυτικά. Σώζονται ίχνη τοιχογραφιών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Οικοδομήματα - Χώροι Δημόσιου Χαρακτήρα |
|
|
|
|
|
Κτίριο Αρχαιολογικής - Μουσουλμανικό Τέμενος |
|
Η τοπική παράδοση συσχετίζει το μνημείο με βυζαντινό ναό αφιερωμένο στον τοπικό άγιο Πέτρο, ο οποίος μετείχε το 787 ως επίσκοπος Μονεμβάσιας στη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Από τις αρχαιολογικές, όμως, έρευνες προκύπτει ότι κτίσθηκε ως μουσουλμανικό τέμενος το 16ο αιώνα. Στο κτίριο διακρίνονται πολλές οικοδομικές φάσεις που συνδέονται με αλλαγές χρήσης του. Στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας το μουσουλμανικό τέμενος μετατράπηκε σε δημόσιο κτίριο και πιθανότατα σε ίδρυμα Καπουτσίνων μοναχών. Με την επάνοδο των Τούρκων στη Μονεμβάσια το 1715 επανήλθε στην αρχική του χρήση. Μετά την απελευθέρωση της Μονεμβάσιας το 1821 χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή και στις αρχές του 20ου αιώνα ως καφενείο. Το 1999 μετά τις εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του εγκαινιάστηκε ως κτίριο της Αρχαιολογική Συλλογής. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Παλαιά Επισκοπή |
|
Το κτίριο αποτέλεσε κατοικία του μητροπολίτη Μονεμβάσιας. Τα μορφολογικά του στοιχεία μαρτυρούν δυτικές επιδράσεις. Το εντοιχισμένο μαρμάρινο ανάγλυφο στο υπέρθυρο της εισόδου απεικονίζει το φτερωτό λέοντα του Αγίου Μάρκου, σύμβολο της Βενετίας. Στην βόρεια πλευρά του κτιρίου διαμορφώνεται μικρό λουτρό της Β΄ Τουρκοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Λουτρό (χαμάμ) |
|
Κτίσμα πιθανόν της Β΄ Τουρκοκρατίας. Στη δυτική πλευρά του είναι ενσωματωμένο το ανατολικό τμήμα του βυζαντινού ναού του Σωτήρα Χριστού. Το λουτρό αν και έχει δεχθεί στους νεότερους χρόνους επεμβάσεις διατηρεί τους βασικούς χώρους του: το δωμάτιο υποδοχής με το αποδυτήριο, το χλιαρό τμήμα, τους θερμούς χώρους με την κεντρική τετράγωνη αίθουσα και τα δυο μικρότερα ατομικά διαμερίσματα, τις δεξαμενές και το χώρο θέρμανσης του νερού. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Λουτρό (χαμάμ) |
|
Κτίσμα πιθανόν της Β΄ Τουρκοκρατίας. Περιλαμβάνει θολοσκέπαστους χώρους και δεξαμενές που το τροφοδοτούσαν με νερό. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Μαυσωλείο |
|
Τετράπλευρο θολοσκέπαστο ταφικό μνημείο, πιθανόν της Α΄ Τουρκοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Φάρος |
|
Πρόκειται για κτιριακό συγκρότημα που κατασκευάσθηκε το 1896. Περιλαμβάνει πυργοειδές κτίριο, στου οποίου την κορυφή ήταν τοποθετημένη φωτιστική συσκευή για την καθοδήγηση των ναυτιλλομένων και τα προσκτίσματα για την διαμονή του φαροφύλακα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κοιμητήριο |
|
Στο εσωτερικό του κτιστού περιβόλου του υπάρχουν επιτύμβια μνημεία επιφανών Μονεμβασιωτών του 19ου και του 20ου αιώνα, όπως του ποιητή Γιάννη Ρίτσου. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Λιμενοβραχίονας στην Κουρκούλα |
|
Τεχνητός λιμενοβραχίονας που εξυπηρετούσε τη θαλάσσια επικοινωνία της καστροπολιτείας. Για την επέκταση του κατακρημνίσθηκαν τμήματα ογκόλιθων στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Οικίες |
|
|
|
|
|
|
|
Αναπτύσσονται σε δύο ή τρεις στάθμες και φέρουν κεραμοσκεπή. Στη χαμηλότερη στάθμη, που είναι πάντα θολωτή, διαμορφώνονται η στέρνα για την συλλογή του βρόχινου νερού και αποθηκευτικοί χώροι. Το ισόγειο, επίσης θολωτό, χρησιμεύει ως χώρος υποδοχής και για βοηθητικές λειτουργίες. Ο όροφος, που συχνά είναι ενιαίος με πολλά ανοίγματα, αποτελεί το χώρο διαμονής. Η διευθέτηση των επιμέρους χώρων εξασφαλίζεται με «τσατμάδες» (χωρίσματα από καλάμια) ή «βήλα» (υφασμάτινες κουρτίνες). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σε ορισμένες περιπτώσεις τα σπίτια διαθέτουν στον όροφο μικρό ηλιακό (δώμα), απαραίτητο μεταξύ άλλων και για την επεξεργασία των διαφόρων προϊόντων. Το αποχωρητήριο τοποθετείται στην αυλή ή ενσωματώνεται στο περίγραμμα των οικιών. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κατά μήκος του κεντρικού δρόμου της Κάτω Πόλης βρίσκονται οικίες που συνδυάζουν το κατάστημα στο ισόγειο και την κατοικία στον όροφο. Τα προϊόντα εκτίθενται στην πρόσοψη του ισογείου, στην ξύλινη «πάγκα», τμήμα της οποίας ανοίγει για τον σκοπό αυτό προς την πλευρά του δρόμου. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σώζονται οικίες με ενετικά και οθωμανικά μορφολογικά στοιχεία, ενώ συχνά στις χαμηλότερες στάθμες διατηρούνται στοιχεία της βυζαντινής περιόδου. Στην Κάτω Πόλη σπίτια του 19ου και του 20ου αιώνα έχουν νεοκλασικά χαρακτηριστικά. Σήμερα, οι περισσότερες οικίες έχουν αποκατασταθεί ή ανακατασκευασθεί και κατοικούνται. Στην Άνω Πόλη τα σπίτια εγκαταλείφθηκαν και σταδιακά ερειπώθηκαν μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1821. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνες (υδατοδεξαμενές) |
|
|
|
|
|
|
|
Βασικό κριτήριο επιλογής θέσης για την ίδρυση μιας πόλης κατά την βυζαντινή περίοδο αποτελούσε το νερό. Η έλλειψη πηγαίου ύδατος στη Μονεμβάσια υπαγόρευσε τη δημιουργία ενός οργανωμένου συστήματος ύδρευσης με την κατασκευή κινστερνών για την συλλογή των νερών της βροχής. Πρόκειται για ορθογώνιες θολωτές κατασκευές, επιχρισμένες με υδραυλικό κονίαμα (κουρασάνι), ώστε να εξασφαλίζεται η στεγανοποίηση τους. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνες δημόσιας χρήσης εντοπίζονται στους ελεύθερους κοινόχρηστους χώρους του οικισμού, σε ναούς και σε άλλα δημόσια κτίρια. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Στην Άνω Πόλη σώζονται τρεις μεγάλες δημόσιες κινστέρνες, το «Κάτεργο» ή «Galeazza», το «Καράβι» ή «Galera» και το «Κερατσίνι» ή «Bastarda». Τα όμβρια ύδατα συγκεντρώνονται στο εσωτερικό τους από συλλεκτήριες επιφάνειες και αντλούνται από στόμια που διαμορφώνονται στο θόλο τους. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πέραν των δημοσίων δεξαμενών υπάρχουν ιδιωτικές στέρνες, κατασκευασμένες στη χαμηλότερη στάθμη των σπιτιών. Η συλλογή των νερών της βροχής από τη στέγη επιτυγχάνεται μέσα από ένα σύστημα πήλινων αγωγών. Η άντληση τους γίνεται από λίθινα στόμια που σε ορισμένες περιπτώσεις φέρουν ανάγλυφη διακόσμηση. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνα στα Κατηχούμενα |
|
Βρίσκεται στη δυτική πλευρά του βυζαντινού ναού της Υπεραγίας Θεοτόκου. Πρόκειται για υπόγεια θολωτή κατασκευή που στηρίζεται σε δυο κιονοστοιχίες τριών κιόνων με παλαιοχριστιανικά κιονόκρανα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνα «Κάτεργο» ή «Galeazza» |
|
Ημιυπόγεια θολωτή κατασκευή, μεταβυζαντινών χρόνων με συλλεκτήρια επιφάνεια στη βόρεια πλευρά της. Προέρχεται από μετασκευή παλαιότερου κτιρίου και περιβάλλεται από βοηθητικά κτίσματα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνα «Κερατσίνι» ή «Bastarda» |
|
Ημιυπόγεια θολωτή κατασκευή, μεταβυζαντινών χρόνων. Επισκευάσθηκε στην περίοδο της Β΄ Ενετοκρατίας. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Κινστέρνα στο Λειψώνα |
|
Ημιυοπόγεια θολωτή κατασκευή, μεταβυζαντινών χρόνων. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Γενικά |
|
|
|
|
|
|
|
Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο της Μονεμβάσιας είναι ελεύθερη. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Πρόσβαση |
|
Οδικώς ή με τα πόδια από τον οικισμό Γέφυρα. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Χώροι Στάθμευσης |
|
Διαγραμμισμένες θέσεις κατά μήκος της εσωτερικής πλευράς του δρόμου. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Μονεμβάσια είναι ανοιχτός αρχαιολογικός χώρος, με σπάνια χλωρίδα. Βοηθείστε μας να τον προστατέψουμε από τον κίνδυνο πυρκαγιάς. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Μονεμβάσια, κτισμένη σε βράχο, είναι δυσπρόσιτη σε άτομα με ειδικές ανάγκες. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Παρακαλείστε να τοποθετείτε τα απορρίμματα στους ειδικούς κάδους. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Για να χαρείτε την περιήγηση σας: φροντίστε να φοράτε ίσια παπούτσια και καπέλο τους καλοκαιρινούς μήνες. Μην πλησιάζετε σε απόκρημνα σημεία και προσέχετε ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά. Βεβαιωθείτε για τις ώρες λειτουργίας των μνημείων και προβείτε στις απαραίτητες προσυνεννοήσεις με τους φύλακες της Αρχαιολογικής Συλλογής και τους υπεύθυνους των εκκλησιών σε περίπτωση που επιθυμείτε να επισκεφθείτε τους ναούς στο εσωτερικό τους. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
 |
